തെക്കൻ കേരളത്തിലെ അതി പുരാതനമായ ദേവി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ നെടുമങ്ങാട്‌ താലൂക്കിലെ ആനാട് ശ്രീ ചാമുണ്ഡേശ്വരി ക്ഷേത്രം. ശ്രീചാമുണ്ഡേശ്വരി ദേവിയാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. ചണ്ഡൻ, മുണ്ഡൻ എന്നീ അസുരൻമാരെ നിഗ്രഹിക്കാൻ ജഗദംബയായ ദുർഗ്ഗയുടെ നെറ്റിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഉഗ്ര കാളികയാണ് "ചാമുണ്ഡേശ്വരി ദേവി". ഇതേ മഹാകാളി രക്തബീജനെ വധിക്കയാൽ "രക്തചാമുണ്ഡി" എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.

മറ്റൊരു സാഹചര്യത്തിലും ആദിപരാശക്തി ചാമുണ്ഡിയായി അവതരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അത് രുരു എന്ന അസുരനെ നിഗ്രഹിക്കാൻ ആയിരുന്നു. ചർമ്മവും, മുണ്ഡവും(തല) ത്രിശൂലം കൊണ്ട് വേർപെടുത്തി മഹാകാളി രുരുവിനെ നിഗ്രഹിച്ചു. രുരുവിന്റെ ചർമ്മവും, മുണ്ഡവും എടുത്ത ഭദ്രകാളിയെ ചാമുണ്ഡി എന്നറിയപ്പെട്ടു. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു പ്രധാന ഭാവങ്ങളായ സപ്‌തമാതാക്കളിൽ പ്രധാനിയും ചാമുണ്ഡേശ്വരി തന്നെ. ചാമുണ്ഡേശ്വരി ദേവിക്ക് സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പുരാതനവും പ്രശസ്തമായ ക്ഷേത്രമാണ് ആനാട് ശ്രീ ചാമുണ്ഡേശ്വരി ക്ഷേത്രം.

പുരാതനകാലത്ത് കാരണവന്മാർ ഒരു വൃക്ഷചുവട്ടിൽ കുടുംബ ദൈവങ്ങളായ യോഗീശ്വരൻ മന്ത്രാമൂർത്തി എന്നിവർക്ക് വേണ്ടി ആരാധന നടത്തി വന്നിരുന്ന പുണ്യ സ്ഥാനത്ത് ഒരു യക്ഷിയുടെ സാമീപ്യം രോഗപീഡകൾക്കും ദുരിതങ്ങൾക്കും വഴിയൊരുക്കിയതിന്റെ അടിസ്ഥനത്തിൽ പരിഹരമായിട്ടാണ് ശക്തി സ്വരൂപിണിയായ ശ്രീ ചാമുണ്ഡേശ്വരി ദേവിയെ കുടിയിരുത്തി ആനാട് ശ്രീ ചാമുണ്ഡേശ്വരി ദേവീ ക്ഷേത്രത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്.

ശ്രീ ചാമുണ്ഡേശ്വരി ദേവിയെ കുടിയിരുത്തി ദശാബ്ദങ്ങൾക്ക് ശേഷം നടന്ന അഷ്ടമംഗലദേവ പ്രശ്‌ന വിധിയെ തുടർന്ന് ക്ഷേത്രം ഒരു പൊതുജന ട്രസ്റ്റ് ആയി രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത് പുനരുദ്ധാരണം നടത്തുന്നത്. തച്ചു-ശാസ്ത്ര താന്ത്രിക വിധി പ്രകാരം പൂർണ്ണമായും കൃഷ്ണശിലകളിൽ ഷഢാധാരപ്രതിഷ്ടയോടും ഗർഭ ഗൃഹത്തോടുംകൂടി പുനരുദ്ധരിച്ച മഹാക്ഷേത്രം നിർമ്മാണ ശൈലിയുടെ മഹിമ വിളിച്ചോതുന്നു. തെക്കൻ കേരളത്തിൽ അത്യപൂർവ്വമാണ് കൃഷ്ണശിലകളിൽ പുനരുദ്ധരിച്ച ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

പുരാതനകാലത്ത് പീഠപൂജ നടന്നുവന്നിരുന്ന ക്ഷേത്രത്തിൽ ദശാബ്ദങ്ങൾക്ക് മുൻപുള്ള മകരമാസത്തിലെ അശ്വതി നക്ഷത്രത്തിലായിരുന്നു വിഗ്രഹ പ്രതിഷ്ഠനടന്നത്. ദേവിയുടെ നക്ഷത്രമായി കരുതുന്ന അശ്വതി നക്ഷത്ര ദിവസങ്ങളിൽ ഭഗവതിസേവയും അശ്വതിപൂജയും വഴിപാടായി ഭക്തജനങ്ങൾക്ക് സമർപ്പിക്കാവുന്നതാണ്.

ദേവിയുടെ ഇഷ്ടനിവേദ്യമായ അട, തെരളി, മണ്ടപ്പുറ്റ്, ഉണ്ണിയപ്പം, കടുംപായസം എന്നിവ പുനപ്രതിഷ്ഠ ദിനമായ ഉത്രം നക്ഷത്ര ദിവസങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ച് ദേവീ പ്രീതി പ്രാപ്തമാക്കാവുന്നതാണ്.

മധുനിവേദ്യം, ഗുരുതിപുഷ്പാഞ്ജലി, കടുംപായസം എന്നീ വഴിപാടുകൾ സർവൈശ്വര്യ വരദായിനി ആനാട്ടമ്മയ്ക്ക് ഏറെ പ്രിയങ്കരം ആണ്.

ശ്രീചാമുണ്ഡേശ്വരിദേവിക്ക് പുറമെ താഴെപ്പറയുന്ന ഉപദേവൻമാരും ഈ പുണ്യ സ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്നു: